ACCIDENTES CON MATERIAL BIOLÓGICO EN LA MESORREGIÓN CENTRO-NORTE DE GOIÁS, BRASIL: PERFIL EPIDEMIOLÓGICO Y DESAFÍOS PREVENTIVOS
DOI:
https://doi.org/10.36489/saudecoletiva.2026v17i106p19592-19607Palabras clave:
Acidentes de Trabalho, Acidentes Biológicos, Profissionais de Saúde, Ferimentos Penetrantes Produzidos por AgulhaResumen
Objetivo: describir el perfil epidemiológico de los accidentes laborales con material biológico entre trabajadores de unidades de salud del SUS en la mesorregión Centro-Norte de Goiás, Brasil. Métodos: estudio descriptivo, transversal y cuantitativo, realizado entre 2022 y 2023, conforme a las directrices STROBE. Aprobado por el Comité de Ética en Investigación (CEP N.º 6.152.181). Resultados: La edad media fue de 40 años, con predominio de educación superior completa. La prevalencia de accidentes con material cortopunzante y/o biológico fue 44,6%. Entre los casos, 74,2% correspondieron a mujeres y 38,7% a técnicas de enfermería. Predominaron lesiones con aguja con bisel (48,7%) y exposición a sangre (79,2%). Se realizó serología en 66,1% y quimioprofilaxis en 77,1%; 25,8% no notificaron el accidente. Se identificó descarte inadecuado de cortopunzantes, prevenible mediante recipientes adecuados en puntos estratégicos. Conclusión: La subnotificación se relacionó con omisión profesional y fallas en la gestión de los registros. La prevención exige educación permanente, capacitación para el manejo y descarte seguro, fortalecimiento de la cultura de seguridad e incentivo a la notificación, con impacto directo en la protección ocupacional.
Citas
Trindade JP de A, Guimarães RA, Tipple AFV. Acidentes com material biológico durante limpeza de produtos para saúde na Enfermagem. Acta paul enferm [Internet]. 2025; [cited 2025 Out 15]; 38:eAPE0002701. Available from: https://doi.org/10.37689/acta-ape/2025AO0002701.
Vieira KMR, Vieira FU, Bittencourt ZZL de C. Occupational accidents with biological material in a school hospital. Rev Bras Enferm [Internet]. 2019May [cited 2025 Out 15]; 72 (3): 737–43. Available from: https://doi.org/10.1590/0034-7167-2018-0630
Bertelli C, et al. Acidentes com material biológico: fatores associados ao não uso de equipamentos de proteção individual no Sul do Brasil. Ciênc saúde coletiva [Internet]. 2023Mar [cited 2025 Out 15]; 28(3):789–801. Available from: https://doi.org/10.1590/1413-81232023283.08222022.
Oliveira BRG de, Murofuse NT. Acidentes de trabalho e doença ocupacional: estudo sobre o conhecimento do trabalhador hospitalar dos riscos à saúde de seu trabalho. Rev Latino-Am Enfermagem [Internet]. 2001Jan; [cited 2025 Out 15]; 9 (1): 109–15. Available from: https://doi.org/10.1590/S0104-11692001000100016.
Da Silva AF, et al. Fatores desencadeantes de acidentes de trabalho com instrumentos perfurocortantes em ambiente hospitalar. Bioeth Arch Manag Health. 2021 [cited 2025 June 29]; 1 (1): 64-77. Available from: https://biamah.com.br/index.php/biomah/article/view/6.
Trindade JP de A, Guimarães RA, Tipple AFV. Acidentes com material biológico durante limpeza de produtos para saúde na Enfermagem. Acta paul enferm [Internet]. 2025 [cited 2025 Out 15]; 38:eAPE0002701. Available from: https://doi.org/10.37689/acta-ape/2025AO0002701.
Brasil. Ministério da Saúde. Secretaria de Atenção à Saúde, Departamento de Ações Programáticas Estratégicas. Exposição a materiais biológicos. Brasília (DF): Ministério da Saúde; 2006. Available from: http://bvsms.saude.gov.br/bvs/publicacoes/protocolo_expos_mat_biologicos.pdf.
Brasil. Ministério da Saúde. Secretaria de Atenção à Saúde. Departamento de Ações Programáticas Estratégicas. Exposição a materiais biológicos. Ministério da Saúde, Secretaria de Atenção à Saúde, Departamento de Ações Programáticas Estratégicas. Brasília: Editora do Ministério da Saúde, 2006. 76 p.:il.
Reis MA dos, Tavares APC, Oliveira AM et al. Sob risco invisível: a vulnerabilidade dos profissionais de saúde à exposição biológica. Rev. Contemp. [Internet]. 2025 [cited 2026 Jan 15]; 5 (10): e9493. Available from: https://doi.org/10.56083/RCV5N10-161.
Vandenbroucke JP, et al. Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE): explanation and elaboration. Int J Surg. 2014 [cited 2024 Dec 18]; 12 (12): 1500-1524. doi:10.1016/j.ijsu.2014.07.014
IBGE – INSTITUTO BRASILEIRO DE GEOGRAFIA E ESTATÍSTICA (2022). Censo demográfico. Cidades e estados. Available from: https://cidades.ibge.gov.br/brasil/go/ceres/panorama. Acesso em: 24 de junho de 2025.
BRASIL, Ministério da Saúde. Conselho Nacional de Saúde. Resolução nº 466, de 12 de dezembro de 2012. Aprova diretrizes e normas regulamentadoras sobre pesquisa envolvendo seres humanos. Brasília, DF: Ministério da Saúde, 2012. Disponível em: https://conselho.saude.gov.br/resolucoes/2012/Reso466.pdf. Acesso em: 10 de março de 2022.
Rodrigues PS, Sousa AFL de, Magro MC da S, Andrade D de, Hermann PR de S. Acidente ocupacional entre profissionais de enfermagem atuantes em setores críticos de um pronto-socorro. Esc Anna Nery [Internet]. 2017 [cited 2025 Sep 23]; 21 (2): e20170040. Available from: https://doi.org/10.5935/1414-8145.20170040
Ferreira BE, et al. Prevenção de riscos e agravos à saúde dos trabalhadores hospitalares à luz da Teoria da Atividade Histórico-Cultural. Cien Saude Colet. 2024 [cited 2026 Jan 10]; 29 (5):e12892022. Available from: https://doi.org/10.1590/1413-81232024295.12892022.
Ximenes Neto FRG, Guimarães TSÉS, Santos FD dos, et al. Acidente de trabalho com exposição a material biológico entre enfermeiros. PSM [Internet]. 2023 June [cited 2026 Feb 20]; 20 (2): 149-164. Available from: http://dx.doi.org/10.15517/psm.v20i2.51221.
Reis PGT de A, Driessen AL, Costa ACBA da, et al. Perfil epidemiológico de acidentes com material biológico entre estudantes de medicina em um pronto-socorro cirúrgico. Rev Col Bras Cir [Internet]. 2013Jul [cited 2026 Feb 20]; 40 (4): 287–92. Available from: https://doi.org/10.1590/S0100-69912013000400006
Índio do Brasil J, Albuquerque JR, Martins LR. Occupational patterns and risks of occupational accidents with biological material: a cross-sectional study, Brazil, 2015–2019. Epidemiol Serv Saude. 2025 [cited 2026 Feb 20]; 34:e20250051. Available from: https://doi.org/10.1590/S2237-96222025v34e20250051.
Nascimento-Souza MA, Silva LS. Associação entre trabalho noturno e em turnos ininterruptos com acidentes de trabalho e de trajeto: resultados da Pesquisa Nacional de Saúde, 2019. Rev bras saúde ocup [Internet]. 2025 [cited 2026 Feb 20]; 50:e24. Available from: https://doi.org/10.1590/2317-6369/23024pt2025v50e24
Barbosa ASAA, Diogo GA, Salotti SRA, Silva SMUR. Subnotificação de acidente ocupacional com materiais biológicos entre profissionais de Enfermagem em um hospital público. Rev Bras Med Trab. 2017 [cited 2026 Feb 20]; 15(1):12-17. Available from: https://doi.org/10.5327/Z1679443520177034.
Marziale MHP, Santos HEC dos, Cenzi CM, Rocha FLR, Trovó MEM. Consequências da exposição ocupacional a material biológico entre trabalhadores de um hospital universitário. Esc Anna Nery [Internet]. 2014Jan [cited 2026 Feb 20]; 18 (1): 11–6. Available from: https://doi.org/10.5935/1414-8145.20140002.
Soares RZ, Schoen AS, Benelli KRG, Araújo MS, Neves M. Analysis of reported work accidents involving healthcare workers and exposure to biological materials. Rev Bras Med Trab.2019;17(2) Available from:








